Erdmute Sobaszek

Inaczej:
Erdmute Henkys

Urodziła się w 1957 roku w Lehnin w Niemczech Wschodnich jako córka małżeństwa teologów. Jej matka pochodziła spod granicy holenderskiej, ojciec – spod Kaliningradu, ówczesnego Królewca, stolicy dawnych Prus Wschodnich, skąd pod koniec wojny podczas ofensywy Armii Czerwonej na froncie wschodnim uciekał wraz z rodziną na Zachód. Utratę swojej bliższej ojczyzny traktował jako sprawiedliwość dziejową spowodowaną wojną wywołaną przez Niemcy.

Wychowanie Erdmute w dbałości o jawność i uczciwą ocenę historycznych faktów wzmacniał także brat ojca, Reinhard Henkys, który tuż po wojnie jako początkujący dziennikarz pisał o zbrodniach nazistowskich. Kojarzone przez NRD-owskie władze z pacyfistyczną postawą nazwisko Henkysów uniemożliwia Erdmute studia na Uniwersytecie w Lipsku.

Ścieżkami niezależnej młodzieży NRD-owskiej szukającej alternatywy kulturowej, zaczyna podróżować po Polsce. Ma 19 lat. Wkrótce poznaje Wacława Sobaszka będącego wówczas współinicjatorem olsztyńskiej Pracowni, Interdyscyplinarnej Placówki Twórczo-Badawczej. Biorą ślub. Erdmute dołącza do grupy Pracowni i od 1977 roku wraz z mężem - absolwentem historii sztuki, i grupą znajomych organizuje w Olsztynie warsztaty i spotkania animujące do świadomego i twórczego uczestnictwa w kulturze. Rozpoczyna naukę w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Olsztynie. W tym czasie zostaje matką: w 1980 roku na świat przychodzi Jan i dwa lata później Jakub.

W 1986 roku w jednym z warmińskich opustoszałych gospodarstw wraz z Wacławem i małżeństwem - Małgorzatą i Wolfgangiem, Niklausów zakłada Teatr Wiejski Węgajty, którego nazwa pochodzi od nazwy wioski, a siedziba mieści się w stodole Sobaszków. Dla Erdmute rozdartej między dwiema kulturami i dwiema tradycjami, osiedlenie się na dawnych terenach Prus Wschodnich miało również znaczenie tożsamościowe – był to powrót w rejony młodości jej ojca, powrót do rozległej, wyidealizowanej w rodzinnych wspomnieniach krainy. Od początku istnienia Teatru jako aktorka i multi-instrumentalistka występuje we wszystkich reżyserowanych i inscenizowanych przez Wacława spektaklach. Stworzyła też dwie własne produkcje: Szkic dramatyczny (2003) na podstawie Elegii Duinejskich Rainera Marii Rilkego oraz spektakl reżyserowany i realizowany wraz z Zofią Bartoszewicz Prolog komedii. Sceny między poezją a dokumentem (2010) na podstawie poezji Anny Wojtyniak i Wisławy Szymborskiej, który na stałe wszedł do repertuaru Węgajt. W ramach działalności Teatru wraz z Wacławem kultywuje tradycję teatru obrzędowego organizując wyprawy kolędnicze: zimowe (od 1988) i wiosenne (od 1990) oraz zapustne (od 1996), organizują także międzynarodowy festiwal Wioska Teatralna (od 2003) oraz współpracują z Domem Pomocy Społecznej w Jonkowie (od 1992), od 2009 roku tworząc z udziałem jego mieszkanek i mieszkańców przedstawienia pod szyldem Teatru Potrzebnego. Z uwagi na swoje wykształcenie (pedagogika kulturalna) i zainteresowania pedagogiką teatru, a także doświadczenie w zarządzaniu projektami, Erdmute jest pomysłodawczynią szeregu projektów pedagogiczno-teatralnych (między innymi programu "Pedagogika teatru w akcji" i warsztatów "Lato w teatrze"), współautorką cyklu seminariów teatralnych z lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku i cyklu warsztatów oraz wypraw teatralnych realizowanych od 2000 roku pod nazwą Inna Szkoła Teatralna. Jest autorką i współautorką działań sieciujących inicjatywy lokalne ("Miasto w drodze" i "Sztuka w obejściu"). Erdmute gra na klarnecie i rozmaitych instrumentach ludowych: od skrzypiec, przez flet, fujarki, aż po blisko dwumetrową ligawę. Realizowany wspólnie z Wacławem od 2015 roku program koncertowy Duety obejmuje utwory ze spektakli Teatru i motywy tradycyjne, częściowo tłumaczone z języka jidisz i niemieckiego na język polski. Ważnym aspektem jej pracy twórczej jest interkulturowe doświadczenie muzycznego wymiaru języka polskiego i rozmaitych niemieckich dialektów, tak odmiennych od standardowego, wysokoniemieckiego Hochdeutsch. Obok pracy artystycznej od końca lat dziewięćdziesiątych prowadzi fundrising i administrację Stowarzyszenia Węgajty wspierającego działalność Teatru, które od roku 2011 staje się jego jedyną bazą finansową. Erdmute jest także tłumaczką z języka niemieckiego i współautorką bloga Teatru Węgajty (blog.teatrwegajty.eu).

fot. Mikołaj Starzyński